Jak to jest, czym różni się psychiatra od psychoterapeuty? I z czym do kogo mam iść? – słyszałam podobne pytania wiele razy. I nic w tym dziwnego, w obszarze zdrowia psychicznego, który dodatkowo, w ostatnich latach bardzo się rozwija, znajdziemy wielu specjalistów. W zależności od tego z czym się zmagamy, dla kogo ta pomoc ma być przeznaczona, wybierzemy inną osobę.
Specjaliści: kształcenie – kompetencje – zadania czyli kto czym się zajmuje?
Zacznijmy od psychologa – to absolwent magisterskich studiów psychologicznych. Jednak nie każdy student psychologii będzie zajmował się później psychoterapią. Studenci mają od początku możliwość wyboru różnych przedmiotów, a potem tzw. specjalizacji w ramach studiów. Jednych od razu bardziej interesuje poznawanie pomocy psychologicznej, a innych np. psychologia organizacji i pracy, czy sądowa. Dlatego psycholog po studiach może pracować w przeróżnych obszarach zawodowych – rekrutować pracowników będąc częścią działów HR, pracując w szkołach, w administracji publicznej, agencjach badawczych, mogą zajmować się prowadzeniem warsztatów, szkoleń dotyczących, np. asertywności, kompetencji miękkich itd.
Często jest tak, że aby pracować w danym miejscu, psycholog potrzebuje dodatkowych uprawnień, które zdobywa na podyplomowych szkoleniach.
Psycholog kliniczny – to osoba, która po studiach z psychologii ukończyła 4-letnie szkolenie specjalizacyjne w jednym z czterech wybranych kierunków (psychologia kliniczna zaburzeń psychicznych, p.k. zaburzeń somatycznych, neuropsychologia kliniczna, p.k. dzieci i młodzieży). Psycholog kliniczny zajmuje się diagnostyką, terapią w jednym z tych obszarów, wydaje opinie, orzeczenia, np. o stanie zdrowia na potrzeby różnych placówek.
Psychiatra – to lekarz, absolwent studiów medycznych, który wybrał specjalizację z psychiatrii lub psychiatrii dzieci i młodzieży. Lekarz psychiatra może diagnozować i leczyć zaburzenia i choroby psychiczne. Ponieważ jest lekarzem, może wystawiać zwolnienie lekarskie oraz receptę na leki.
Szukając dla siebie pomocy, możecie zetknąć się również z kolejną specjalizacją – Specjalisty terapii uzależnień. Jest to osoba, która ukończyła szkolenie (trwające około 1,5 roku) w zakresie terapii uzależnień. To szkolenie przygotowuje do pracy właśnie z osobami uzależnionymi, używającymi szkodliwie substancji oraz osobami współuzależnionymi. Często takie szkolenie podejmują psychologowie, ale nie jest to koniecznym wymogiem.
Jak widzicie, każda z tych osób wykonuje odrębny zawód, do którego prowadzi inna droga. Dla psychologa są to studia psychologiczne, po których może też ukończyć dodatkowe szkolenia, studia podyplomowe dające dodatkowe uprawnienia (np. psycholog transportu, który prowadzi badania psychologiczne kierowców itd.). Dla psychologa klinicznego konieczne będzie ukończenie kolejnych 4 -letnich studiów podyplomowych. Przykładowo – osoba, która ukończyła studia z psychologii klinicznej dzieci i młodzieży potem zajmuje się diagnozowaniem i terapią zaburzeń rozwojowych u dzieci, np. związanych ze spektrum autyzmu. Psychiatra jest lekarzem, który może pracować, np. w szpitalu, w poradni zdrowia psychicznego lub prowadząc prywatną praktykę.
Co ważne, studia psychologiczne ani specjalizacja z psychologii klinicznej, ani również ukończenie studiów medycznych czy szkolenie z terapii uzależnień, nie przygotowują do prowadzenia psychoterapii.
Kim jest więc psychoterapeuta? To osoba, która posiada dyplom magistra, czyli ukończyła studia wyższe (niekoniecznie psychologię, często kierunki pokrewne) oraz dodatkowo ukończyła co najmniej 4-letnie podyplomowe szkolenie w jednej ze szkół psychoterapii. W trakcie takiego szkolenia, przyszły psychoterapeuta szkoli się teoretycznie, musi odbyć staż kliniczny, wiele godzin superwizji oraz co ważne – przejść własną terapię. Psychoterapeuta może prowadzić terapię z pacjentami o różnych diagnozach, pracując indywidualnie, z grupami jak i parami oraz rodzinami z wyłączeniem osób uzależnionych. Do pracy z uzależnieniami potrzebne jest odrębne szkolenie z terapii uzależnień, o którym pisałam wcześniej.
Jeszcze jedno ważne rozróżnienie – w zależności od szkoły, którą wybierze przyszły psychoterapeuta – może ona przygotowywać albo do pracy z dorosłymi albo z dziećmi i młodzieżą.
Psychoterapię mogą prowadzić już studenci / uczestnicy szkolenia z psychoterapii. Warunkiem jest praca pod stałą superwizją.
Superwizja to taki niezbędny element wykonywania zawodu psychoterapeuty. Polega na regularnym konsultowaniu prowadzonych przez siebie procesów terapii z bardziej doświadczonym psychoterapeutą, który ma do tego odpowiednie przygotowanie (ma certyfikat superwizora lub jest w trakcie certyfikacji na superwizora).
Jako klient zgłaszający się na terapię, masz prawo pytać terapeutę o to, jakie szkolenie ukończył, u kogo korzysta z superwizji. Nie powinno to psychoterapeuty ani zaskoczyć ani być rzeczą, o której nie chce mówić 🙂
No dobrze, wiem mniej więcej kto jest kim. Ale do kogo mam się zgłosić…?
Co więc robić, gdy cierpimy z powodu jakichś trudności psychologicznych, jak rozpoznawać potrzebę konsultacji u psychoterapeuty, kiedy warto zgłosić się do lekarza psychiatry, i na podstawie czego zdecydować do kogo się zgłosić?
Nie przepadam za tym zwrotem, ale i tu trzeba go użyć – to zależy 🙂
Psychoterapia to taka forma pomocy psychologicznej, stosowana w bardzo różnych trudnościach psychicznych. Do psychoterapeuty możemy zgłosić się, gdy:
- znajdujemy się w kryzysowym momencie życia i potrzebujemy wsparcia – w czasie żałoby, ważnej straty, rozpadu związku ale czasami również, np. w okresie narodzin dziecka (np. depresja poporodowa),
- mamy trudności w relacjach, bliskim związku, np. wchodzimy w podobne schematy relacji z kolejnym już partnerem, dajemy się źle traktować, albo odwrotnie – nie radzimy sobie ze swoimi emocjami (np. wybuchamy złością), w relacjach z bliskimi (np. rodzicami, dzieckiem) przeżywamy trudne emocje i nie wiemy jak te relacje poukładać,
- odczuwamy przez dłuższy czas przykre stany: smutku, braku energii, braku przyjemności, być może również myśli samobójcze,
- odczuwamy nadmierny lęk, stres, dużo napięcia, które utrudnia nam funkcjonowanie, podejmowanie decyzji, kontakty towarzyskie i zawodowe, być może przybiera to formy ataków paniki,
- doświadczyliśmy trudnego, stresowego, traumatycznego wydarzenia – napaści, wypadku i potrzebujemy wsparcia,
- powracają do nas wspomnienia trudnych wydarzeń z przeszłości, np. wydarzeń z dzieciństwa, związanych z raniącym traktowaniem przez bliskich, uzależnienia rodzica/ rodziców, dysfunkcyjnego środowiska,
- cierpimy z powodu bólów nieznanego pochodzenia – nawracających bólów brzucha, głowy, kręgosłupa, które nie mają odzwierciedlenia w badaniach, nie są związane z urazami, być może mają podłoże psychologiczne,
- mamy trudności ze snem, nie możemy zasnąć, budzimy się zbyt wcześnie,
- rozpoznajemy u siebie zaburzenia związane z odżywianiem – przejadaniem się, długotrwałym nie jedzeniem, utratą wagi, wymiotami po jedzeniu itp.
To oczywiście częste, ale nie jedyne kategorie problemów, z którymi klienci zgłaszają się do gabinetu.
Można łatwo zauważyć, że nawet w tych przykładach, które podałam wyżej, dany objaw, np. obniżony nastrój albo przeżywanie lęku, stresu może mieć różne nasilenie. U jednej osoby będzie to często przeżywane przygnębienie, płaczliwość, a u innej ten smutek, brak energii, utrata zainteresowań spowoduje całkowite wycofanie z codziennych zadań, będzie wymagało zwolnienia lekarskiego. Oba przypadki dotyczą trudności psychologicznych, być może stanów depresyjnych. W obu przypadkach wskazane będzie korzystanie z pomocy psychoterapeuty, by lepiej radzić sobie z tymi stanami, pomóc osobie dotrzeć do źródeł takiego samopoczucia. Jednak, gdy, np. taki stan depresyjny zaczyna być nasilony, utrudnia codzienne życie, warto skorzystać z pomocy lekarza psychiatry, który może postawić diagnozę i ewentualnie zaproponować włączenie leków. I właśnie to – nasilenie trudności – może być jedną ze wskazówek, kiedy pomyśleć o wizycie u psychiatry.
Na przykładzie depresji, według najnowszych zaleceń (2), przy łagodnym epizodzie depresyjnym, niepowiązanym z innymi chorobami, trudno wskazać, która metoda leczenia – psychoterapia czy farmakoterapia jest skuteczniejsza, obie metody są skuteczne, więc wybór zależy od klienta, dostępności specjalistów itd.
Te same zalecenia mówią jednak o tym, że jeśli epizod depresji pojawił się po raz pierwszy, nawet w łagodne formie, to warto skonsultować się z psychiatrą, żeby wykluczyć, czy nie jest on objawem innych chorób, np. cukrzycy, problemów z tarczycą itp.
Stąd, czasami pojawia się trudność w decyzji, do kogo mam się zgłosić? A jeśli obawy są nasilone, to do kogo mam się zgłosić najpierw? Tu też nie ma „odgórnych” wytycznych. Można zgłosić się do psychiatry, a potem rozpocząć psychoterapię. Również odwrotna kolejność jest w porządku. Obecnie, co raz częściej lekarze współpracują z psychoterapeutami. Często to właśnie po konsultacji z psychiatrą klienci umawiają się do psychoterapeuty. A jeśli na konsultacji z psychoterapeutą, zaproponuje on Wam, żeby umówić się do lekarza, bez obaw, to nie oznacza nic złego. Oznacza to tyle, że chce sprawdzić czy wsparcie farmakologiczne będzie potrzebne, czasami potrzebuje upewnić się w rozumieniu Waszych trudności, czyli obrać dobrą strategię pracy.
Bywa tak, że leki zaproponowane przez psychiatrę złagodzą np. objawy lęku, dzięki czemu łatwiejsza/ albo w ogóle możliwa staje się praca terapeutyczna. Z drugiej strony warto wiedzieć, że w wielu przypadkach leki zaproponowane przez psychiatrę poprawią samopoczucie, jednak nie usuną na dłuższą metę źródła trudności. Do tego będzie potrzebna psychoterapia.
Z pewnością, konsultacja u psychiatry będzie konieczna przy ostrej depresji, przy nasilonych myślach i tendencjach samobójczych. Wsparcie farmakologiczne jest polecane również przy bardzo nasilonym lęku, przy zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych, także przy niektórych zaburzeniach odżywiania.
Pamiętaj, że ani wizyta u psychiatry ani korzystanie z farmakoterapii, nie oznacza choroby psychicznej ani upośledzenia. To dbanie o swoje zdrowie. Kiedy mamy problemy z sercem idziemy do kardiologa, a kiedy pomocy potrzebuje nasza psychika, idziemy do psychiatry, to lekarz jak każdy inny.
Kiedy wybrać spotkanie ze specjalistą terapii uzależnień?
Jeśli wiemy, że mamy jakąś trudność do pracy w psychoterapii, ale problemem jest też np. nadmiarowe picie alkoholu, najpierw zajmujemy się uzależnieniem. Umawiamy się na konsultację do specjalisty terapii uzależnień i jeśli będzie taka potrzeba, najpierw odbywamy terapię u niego, a dopiero potem zaczynamy psychoterapię poświęconą innym trudnościom. Gdyby więc zdarzyło się, że psychoterapeuta na konsultacji zaproponuje Wam, aby odbyć przynajmniej jedno spotkanie ze specjalistą terapii uzależnień, to chce zapewnić odpowiednią kolejność pomocy i działa dla dobra klienta.
Na koniec, jeszcze jedna, mam nadzieję uspokajająca myśl – niezależnie do jakiego specjalisty wybierzecie się najpierw, dana osoba powinna mieć kompetencje, żeby podpowiedzieć co będzie Wam najbardziej potrzebne i pokierować Was dalej. A najważniejsze jest i tak to, że zdecydowaliście się, żeby skorzystać z pomocy 🙂
Wykorzystane materiały:
Psychoterapia. Vademecum. Polska Rada Psychoterapii. Warszawa, 2018.
Samochowiec J., Dudek D., Kucharska-Mazur J., Murawiec S., Rymaszewska J., Cubała W.J., Heitzman ., Szulc A., Bała M., Gałecki P. Leczenie farmakologiczne epizodu depresji i zaburzeń depresyjnych nawracających – wytyczne Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Konsultanta krajowego ds. Psychiatrii Dorosłych, Psychiatria Polska, 2021, nr 220.
Sterna W., Sterna A. Psychiatra, psychoterapeuta czy może farmakoterapeuta? Problem z identyfikacją. Psychiatria, tom 13, nr 3, 2016.
Aleksandra Mazek 